De intentie van de Colruytgroep om, beginnend in de omgeving van Halle, landbouwgronden op te kopen en ze te laten exploiteren door boeren met wie de firma contractuele verbintenissen wil afsluiten, is op 14 oktober 2020 besproken in de Commissie Landbouw van het Vlaams Parlement.
Alle intervenanten (op Groen! na), zowel van de oppositie als van de meerderheid, én de bevoegde minister Hilde Crevits, hadden bedenkingen en toonden enige of grote ongerustheid over dit plan. Iedereen voelt de noodzaak aan om dit project genuanceerd te beoordelen en de pro en contra's ervan omzichtig af te wegen. De Vlaamse overheid zal waarschijnlijk niet onverschillig toekijken maar aansturen op overleg en een juridisch kader proberen te creëren, voor zover dat tot de mogelijkheden en bevoegdheid van Vlaanderen behoort.
 |
©CD&V
|
De samenwerking
tussen Colruyt Group dat zich actief op de landbouwgrondenmarkt gaat begeven en
lokale landbouwers die de grond zullen bewerken, zal er één op basis van
wederzijds respect moeten zijn. “Dit is bepalend voor het draagvlak van
dergelijke initiatieven”, stelt Vlaams landbouwminister Hilde Crevits
(CD&V) in de Commissie Landbouw. Die Commissie sprak zich eensgezind uit
over het belang van autonomie en vrijheid van teeltkeuze voor landbouwers.
Eind
september maakte Colruyt Group bekend dat het een exploitatievennootschap had opgericht om zijn bestaande
landbouwgronden verder te gaan exploiteren en nieuwe landbouwgronden te
verwerven. De supermarktgroep benadrukte dat het niet de bedoeling was om de
gronden zelf te gaan bewerken, maar dat dit zal gebeuren in samenwerking met
lokale landbouwers. De
landbouworganisaties waren boos om de plannen van Colruyt. Zij vrezen dat boeren op die manier hun
vrijheid uit handen zullen geven en dat het bestaande onevenwicht in de keten
nog groter zal worden.
Emotionele
reacties
Hoeveel die
aankondiging van Colruyt Group de gemoederen verhitte bij landbouwers, blijkt
ook uit de talrijke vragen die er in de Commissie Landbouw van het Vlaams
parlement werden gesteld aan minister Hilde Crevits. “Dit nieuws sloeg bij de
landbouwers in als een bom omdat landbouwgrond voor boeren een cruciaal goed is
om hun activiteiten te kunnen uitbouwen. Ik heb dan ook veel boze en emotionele
reacties gekregen”, aldus Tinne Rombouts (CD&V).
Bovendien swingen de prijzen van landbouwgrond al een
aantal jaren de pan uit. N-VA parlementslid Joris Nachtergaele verwees daarbij
naar de jaarlijkse notarisbarometer. Daaruit blijkt dat de grondprijzen tussen
2015 en 2019 met maar liefst 28 procent gestegen zijn, tot een gemiddelde van
53.000 euro in Vlaanderen. Vooral in de provincies Vlaams-Brabant en
Oost-Vlaanderen stegen de grondprijzen het sterkst. “En laat dat nu net de
provincies zijn waar Colruyt, met Halle als uitvalsbasis, de focus zal leggen”,
stelt hij.
Samen met Open Vld-collega Steven Coenegrachts wilden
de parlementsleden dan ook weten hoe de minister keek naar dit initiatief. Crevits
stelde dat het gegeven dat niet-landbouwers zich op de grondenmarkt begeven,
niet nieuw is. “Het merendeel van de landbouwgronden wordt gehuurd door
landbouwers en is geen eigen bezit. Slechts heel weinig landbouwbedrijven
bezitten al hun grond zelf”, klinkt het. De minister noemt dit vanuit
economisch oogpunt niet per definitie een slechte zaak. “Op die manier hoeven
landbouwers hun financiële middelen niet in gronden te stoppen waardoor ze
geïnvesteerd kunnen worden in de uitbouw van de productietak van het bedrijf”,
benadrukt ze.
Fundamenteel debat
Al noemt ze het debat over niet-landbouwers die zich
op de landbouwgrondenmarkt begeven wel een fundamenteel en gerechtvaardigd
debat. “Moeten we als samenleving kiezen voor een vrije grondenmarkt waar iedereen
de vrijheid heeft om landbouwgrond te kopen of moeten we als overheid ingrijpen
en voorkooprecht geven aan landbouwers wanneer landbouwgronden te koop komen.
Dat is een cruciale vraag”, meent de minister.
Tegelijk wijst Crevits erop dat wat Colruyt plant te
doen, misschien wel nieuw is in de gangbare sector, maar niet in de biosector.
“Daar bestaat een landbouwgrondencoöperatie die gronden verwerft om ze nadien
ter beschikking te stellen aan landbouwers die er biologisch gaan op boeren. Op
zich is dat een interessant initiatief”, luidt het.
De dominante positie die Colruyt in de keten heeft,
kan leiden tot monopolievorming en bijkomende druk op de landbouwer
Joris Nachtergaele - Vlaams
parlementslid N-VA
Tinne Rombouts merkt op dat landbouwers die een
coöperatie vormen om gronden te kopen, helemaal anders is dan wanneer een
andere partner in de keten die rol gaat overnemen. Zeker als het een partner is
met zoveel marktmacht. Ook Joris Nachtergaele stoort zich aan de dominante
positie die Colruyt in de keten heeft. “Dit kan leiden tot monopolievorming en
bijkomende druk op de landbouwer. Dat doet denken aan middeleeuwse taferelen.
Het is dan ook belangrijk dat we de vrijheid van landbouwers blijven
verdedigen”, meent hij.
Hun Vlaams Belang-collega Stefaan Sintobin vreest dat
de sterkere rol die Colruyt zal opnemen in de keten nog op een andere manier
een impact kan hebben. "De supermarktketen kiest op deze manier voor een
kortere keten en dus zullen er een aantal kosten wegvallen. Als ik zie hoe er
nu al gebradeerd wordt met kwaliteitsvol voedsel, dan vrees ik het ergste voor
de toekomst."
De minister ziet ook dat de marktmacht ongelijk
verdeeld is. We zien wel dat er veel initiatieven worden genomen door
landbouwers om die marktmacht een stuk naar zich toe te trekken. Dat kan via de
keuze voor de korte keten, via coöperatief ondernemen, via diversificatie, enz.
“De manier bij uitstek om de positie van de boer te versterken, is de
samenwerking tussen boeren onderling”, aldus Crevits. Ze ziet de marktpositie
als een grote uitdaging en wil zich engageren om daar mee werk van te maken om
die te verbeteren.
Zoektocht naar nieuwe businessmodellen
Volgens Open Vld-parlementslid Steven Coenegrachts
kadert het initiatief van Colruyt in een zoektocht naar verduurzaming en naar
nieuwe businessmodellen die tegemoet komen aan de wensen van de consument. Hij
vraagt zich af of de verschillende partners in de keten op dat vlak niet beter
kunnen samenwerken in plaats van eenzijdig initiatieven te nemen. De minister
erkent dat heel wat actoren in de keten vandaag nadenken over nieuwe
verdienmodellen, schaalverandering en samenwerkingsverbanden. Zij ziet het
ketenoverleg als een plaats waar samenwerking in dat kader ter sprake kan
komen.
Wat het voornemen van Colruyt betreft om een actievere
rol te gaan spelen op de landbouwgrondenmarkt, zegt minister Crevits dat ze er
moet van uitgaan dat de samenwerking met lokale boeren met het nodige
wederzijdse respect zal gebeuren, aangezien dit het draagvlak voor dergelijke
initiatieven bepaalt.
De manier waarop Colruyt in dit dossier heeft
gecommuniceerd, is zwaar aangekomen, ook bij mezelf
Hilde Crevits - Vlaams minister van
Landbouw
Al vindt ze dat de manier waarop Colruyt in dit
dossier heeft gecommuniceerd, wel agressief overkwam. “Dat is zwaar aangekomen,
zowel bij mezelf als bij de landbouwers en ook bij de leden van deze commissie
blijkbaar”, merkte ze op. Ook Tinne Rombouts stelt dat de manier waarop
gecommuniceerd werd niet het vertrouwen geeft dat de supermarktketen de
bedoeling heeft een evenwichtige relatie met landbouwers uit te bouwen.
Groen-parlementslid Chris Steenwegen begrijpt de heisa
niet zo goed. “Onze partij heeft altijd gepleit voor meer autonomie voor de
landbouwer en het vrije ondernemerschap, maar we moeten erkennen dat het
afbrokkelen daarvan een evolutie is die al veel langer bezig is.” Hij verwees
daarbij naar Boerenbond dat sterke banden heeft met de veevoedersector, de
banksector, de slachthuissector, enz. “De autonomie is stelselmatig afgebouwd
en landbouwers zitten in de greep van een sector en een keten die probeert om
op allerlei manieren winst te boeken, ten koste van de autonomie en het inkomen
van de boer”, aldus Steenwegen.
 |
©Colruyt Group
|